اتریوم چیست؟ خلاصه در یک نگاه:
- اتریوم چیست؟
- ارز اتریوم (اتر)
- تاریخچه و ویتالیک بوترین
- قرارداد هوشمند
- طرز کار و کارمزد گس
- تفاوت با بیت کوین
- کاربردها
- اتریوم کلاسیک
- ریسک‌ها
- برای معامله‌گران
- سؤالات متداول
اتریوم چیست؟
اتریوم (Ethereum) یک بلاکچین عمومی و غیرمتمرکز است که علاوه بر جابه‌جایی پول، می‌تواند برنامه هم اجرا کند. اگر بیت کوین را یک دفتر حساب جهانی برای انتقال پول بدانیم، اتریوم شبیه یک «کامپیوتر جهانی» است: هزاران رایانه در سراسر دنیا یک نسخه‌ی مشترک از داده‌ها و برنامه‌ها را نگه می‌دارند و هیچ شرکت یا دولتی به‌تنهایی کنترل آن را ندارد.
به زبان ساده، اتریوم بستری است که دیگران روی آن رمزارز، صرافی غیرمتمرکز، بازی، NFT و انواع خدمات مالی می‌سازند. به همین دلیل بخش بزرگی از دنیای ارز دیجیتال به این شبکه وابسته است.
ارز اتریوم چیست؟ تفاوت اتریوم و اتر
در محاوره به رمزارز این شبکه هم «اتریوم» میگویند، اما نام دقیق آن اتر (Ether) با نماد ETH است. پس «اتریوم» نام شبکه است و «اتر» واحد پول آن؛ درست مثل تفاوت «جاده» و «سوخت».
ارز اتریوم سه کاربرد اصلی دارد:
- پرداخت کارمزد: هر تراکنش یا اجرای برنامه در شبکه باید هزینه‌اش را با اتر بپردازد.
- تأمین امنیت: اعتبارسنج‌ها (Validator) اتر را سپرده می‌گذارند تا اجازه‌ی تأیید بلاک‌ها را داشته باشند.
- دارایی و وسیله‌ی مبادله: اتر مثل هر رمزارز دیگری خرید و فروش میشود و در بسیاری از خدمات غیرمتمرکز نقش وثیقه دارد.
کوچک‌ترین واحد اتر «وی» (wei) است و کارمزدها معمولاً با واحد گوی (gwei) بیان می‌شوند؛ هر یک گوی برابر یک میلیاردم اتر است.
تاریخچه اتریوم و ویتالیک بوترین
ایدهی اتریوم را ویتالیک بوترین، برنامه‌نویس روسی‌کانادایی، در اواخر سال ۲۰۱۳ در یک «وایت‌پیپر» مطرح کرد. او دنبال بلاک‌چینی بود که فقط برای انتقال پول نباشد و هر کسی بتواند روی آن برنامه بنویسد. افراد دیگری مثل گاوین وود و جوزف لوبین هم در بنیان‌گذاری پروژه نقش داشتند.
| سال | رویداد |
|---|---|
| ۲۰۱۳ | انتشار وایت‌پیپر اتریوم توسط ویتالیک بوترین |
| ۲۰۱۴ | پیش‌فروش عمومی اتر برای تأمین هزینه‌ی توسعه |
| ۲۰۱۵ (ژوئیه) | راهاندازی شبکهی اصلی اتریوم |
| ۲۰۱۶ | هک پروژه‌ی The DAO و انشعاب شبکه؛ تولد اتریوم کلاسیک |
| ۲۰۲۱ (اوت) | به‌روزرسانی لندن و شروع سوزاندن بخشی از کارمزدها (EIP-1559) |
| ۲۰۲۲ (سپتامبر) | «ادغام» (The Merge): خداحافظی با استخراج و رفتن به اثبات سهام |
| ۲۰۲۴ (ژوئیه) | شروع معاملات ETF اسپات اتریوم در بورس‌های آمریکا |
اصطلاح «اتریوم ۲» یا Ethereum 2.0 که زیاد جست‌وجو میشود، به همین مسیر انتقال به اثبات سهام اشاره دارد. بنیاد اتریوم از سال ۲۰۲۲ این نام را کنار گذاشت؛ اتریوم ۲ رمزارز جداگانه‌ای نیست و اگر جایی «توکن اتریوم ۲» فروخته شود، باید به آن شک کرد.
قرارداد هوشمند چیست؟
قرارداد هوشمند (Smart Contract) برنامه‌ای است که روی بلاکچین ذخیره میشود و وقتی شرایط تعیین‌شده برقرار شد، خودکار اجرا میشود؛ بدون اینکه طرفین به یک واسطه اعتماد کنند. مثال ساده‌اش دستگاه فروش خودکار است: پول را می‌اندازید، دکمه را می‌زنید و دستگاه بدون فروشنده کالا را تحویل می‌دهد.
این برنامه‌ها روی ماشین مجازی اتریوم (EVM) اجرا می‌شوند؛ محیطی یکسان که روی همه‌ی رایانه‌های شبکه نتیجه‌ی یکسان می‌دهد. خیلی از بلاک‌چین‌های دیگر هم با EVM سازگارند و به همین دلیل آدرس‌ها و کیف پول‌هایشان شبیه اتریوم است.
اتریوم چطور کار میکند؟ اثبات سهام و کارمزد گس
تراکنش‌ها در اتریوم حدوداً هر ۱۲ ثانیه در یک بلاک جدید ثبت می‌شوند. تا سال ۲۰۲۲، مثل بیت کوین، ماینرها با دستگاه‌های پرمصرف برای ساختن بلاک رقابت می‌کردند (اثبات کار). بعد از «ادغام»، اتریوم به اثبات سهام (Proof of Stake) رفت و طبق اعلام بنیاد اتریوم، مصرف انرژی شبکه حدود ۹۹٫۹ درصد کم شد.
- استیکینگ اتریوم: اعتبارسنج‌ها برای مشارکت مستقل باید ۳۲ اتر سپرده بگذارند. در ازای کار درست پاداش می‌گیرند و اگر تقلب کنند، بخشی از سپرده‌شان جریمه میشود. استخرها و صرافی‌ها امکان مشارکت با مبالغ کمتر را هم می‌دهند، که ریسک‌های خودشان را دارد.
- کارمزد گس (Gas): هر عملیات مقداری «گس» مصرف میکند و کاربر قیمت هر واحد گس را با گوی می‌پردازد. وقتی شبکه شلوغ است، کارمزد اتریوم بالا می‌رود.
- سوزاندن کارمزد: از سال ۲۰۲۱ بخش پایه‌ی کارمزد هر تراکنش سوزانده (حذف) میشود. به همین دلیل عرضه‌ی اتر در بعضی دوره‌ها کم و در بعضی دوره‌ها زیاد شده است.
تفاوت اتریوم و بیت کوین
هر دو بلاکچین عمومی و غیرمتمرکزند، اما هدفشان فرق دارد. بیت کوین بیشتر به‌عنوان «طلای دیجیتال» و ذخیره‌ی ارزش دیده میشود؛ اتریوم بستری برای ساختن برنامه‌ها و خدمات مالی است.
| ویژگی | بیت کوین (BTC) | اتریوم (ETH) |
|---|---|---|
| هدف اصلی | پول دیجیتال و ذخیره‌ی ارزش | اجرای قرارداد هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز |
| سال راهاندازی | ۲۰۰۹ | ۲۰۱۵ |
| سقف عرضه | ثابت: ۲۱ میلیون واحد | سقف ثابت ندارد؛ بخشی از کارمزد سوزانده میشود |
| سازوکار اجماع | اثبات کار (ماینینگ) | اثبات سهام (استیکینگ) |
| زمان تقریبی هر بلاک | حدود ۱۰ دقیقه | حدود ۱۲ ثانیه |
| هاوینگ | دارد (هر ۴ سال) | ندارد |
| کاربرد رایج | نگهداری، انتقال ارزش | توکن‌ها، استیبل‌کوین، DeFi، NFT، کارمزد شبکه |
پس پرسش «اتریوم یا بیت کوین؟» پاسخ واحدی ندارد؛ این دو دارایی ریسک‌ها و محرک‌های قیمتی متفاوتی دارند. در عین حال قیمت اتر معمولاً هم‌جهت با بیت کوین حرکت میکند و در دوره‌های پرنوسان، دامنه‌ی تغییرش اغلب بیشتر است.
کاربردهای اتریوم
- توکن‌ها: هزاران توکن با استاندارد ERC-20 روی اتریوم ساخته شده‌اند؛ از جمله نسخه‌ی اتریومی استیبل‌کوین‌ها.
- دیفای (DeFi): وام گرفتن، وام دادن و مبادله‌ی رمزارز بدون بانک یا صرافی متمرکز.
- NFT: مالکیت دیجیتال آثار هنری، آیتم‌های بازی و مجموعه‌ها با استاندارد ERC-721.
- توکنیزه کردن دارایی‌ها: نهادهای مالی بزرگ اوراق قرضه و صندوق‌ها را به‌صورت توکن روی اتریوم منتشر کرده‌اند.
- سازمان‌های غیرمتمرکز (DAO): گروه‌هایی که تصمیم‌ها و خزانه‌شان با رأی‌گیری روی بلاکچین مدیریت میشود.
برای نگهداری اتر و توکن‌های اتریومی به کیف پولی نیاز دارید که کلید خصوصی شما را نگه دارد. انواع آن و نکات امنیتی را در مقاله‌ی کیف پول ارز دیجیتال توضیح داده‌ایم.
اتریوم کلاسیک چیست؟
در سال ۲۰۱۶ پروژه‌ای به نام The DAO هک شد و حجم بزرگی اتر به سرقت رفت. جامعهی اتریوم برای برگرداندن دارایی‌ها تاریخچه‌ی شبکه را تغییر داد (هارد فورک). گروهی با این کار مخالف بودند و زنجیرهی قبلی را ادامه دادند؛ آن زنجیره امروز اتریوم کلاسیک (Ethereum Classic، نماد ETC) نام دارد. اتریوم کلاسیک هنوز از استخراج (اثبات کار) استفاده میکند و ارزش بازار و کاربرد آن بسیار کمتر از اتریوم است. این دو را با هم اشتباه نگیرید؛ ETH و ETC دو رمزارز جدا هستند.
ریسک‌های اتریوم
- نوسان شدید: قیمت اتر در تاریخش بارها در چند ماه بیش از نیمی از ارزشش را از دست داده است.
- ریسک فنی: باگ قراردادهای هوشمند، هک پل‌های بین‌شبکه‌ای و خطای کاربر در انتخاب شبکه.
- رقابت: بلاک‌چین‌های دیگر با کارمزد کمتر یا سرعت بیشتر برای جذب کاربران با اتریوم رقابت می‌کنند.
- مقررات: تصمیم نهادهای ناظر درباره‌ی استیکینگ، صندوق‌ها و توکن‌ها می‌تواند بر قیمت اثر بگذارد. جریان ورود و خروج پول به صندوق‌های ETF اتریوم هم اکنون یکی از عوامل مهم قیمت است؛ برای نمونه خبر خروج سرمایه از ETF اتریوم در اکتبر را ببینید.
- ریسک امانت‌داری: اگر اتر شما در صرافی است، در صورت هک یا مسدود شدن حساب، دسترسی‌تان قطع میشود.
اتریوم برای معامله‌گران چه معنایی دارد؟
اتر یکی از پرمعامله‌ترین رمزارزهاست و علاوه بر صرافی‌ها، بسیاری از بروکرها آن را به‌صورت قرارداد CFD با نماد ETHUSD عرضه می‌کنند. چند نکته‌ی واقعی برای کسی که می‌خواهد قیمت اتر را دنبال یا معامله کند:
- بازار ۲۴ ساعته: اتر در تعطیلات آخر هفته هم معامله میشود و حرکت‌های بزرگ ممکن است وقتی بازارهای سنتی بسته‌اند رخ دهند.
- اهرم خطر را چند برابر میکند: با نوسان روزانه‌ی چند درصدی، استفاده از لوریج (اهرم) بالا می‌تواند حساب را در چند ساعت صفر کند. بسیاری از بروکرهای دارای مجوز، اهرم رمزارزها را برای مشتریان خرد محدود کرده‌اند.
- هزینه‌ها: در CFD اتر، اسپرد و کارمزد شبانه (سوآپ) معمولاً از جفت‌ارزهای اصلی بیشتر است؛ نگهداری چندروزه هزینه دارد.
- مالکیت: در CFD شما فقط روی تغییر قیمت معامله می‌کنید و اتر واقعی در کیف پولتان نیست؛ امکان استیکینگ یا انتقال آن را ندارید.
- خبرهای مؤثر: جریان صندوق‌های ETF، به‌روزرسانی‌های شبکه، تصمیم‌های نرخ بهره و قیمت بیت کوین. خبرهای روز را در بخش اخبار ارز دیجیتال دنبال کنید.
سؤالات متداول درباره اتریوم
اتریوم چیست به زبان ساده؟
اتریوم یک شبکهی بلاکچین است که علاوه بر انتقال پول، برنامه (قرارداد هوشمند) اجرا میکند. رمزارز این شبکه اتر (ETH) نام دارد و برای پرداخت کارمزد و تأمین امنیت شبکه استفاده میشود.
تفاوت اتریوم و اتر چیست؟
اتریوم نام شبکه است و اتر نام رمزارز آن. در گفتوگوی روزمره هر دو را «اتریوم» میگویند، ولی نماد معاملاتی ETH مربوط به اتر است.
خالق اتریوم کیست؟
ایدهی اتریوم را ویتالیک بوترین در سال ۲۰۱۳ مطرح کرد و شبکه در ژوئیهی ۲۰۱۵ با همکاری گروهی از بنیانگذاران راهاندازی شد. امروز توسعهی آن را جامعهای از برنامهنویسان و بنیاد اتریوم پیش میبرند و هیچ فردی مالک شبکه نیست.
آیا هنوز میشود اتریوم استخراج کرد؟
خیر. از سپتامبر ۲۰۲۲ اتریوم به اثبات سهام رفته و استخراج با دستگاه ماینر ممکن نیست. اعتبارسنج‌ها با سپرده‌گذاری اتر (استیکینگ) بلاک‌ها را تأیید می‌کنند.
اتریوم سقف عرضه دارد؟
خیر. برخلاف بیت کوین که سقف ۲۱ میلیون واحدی دارد، اتر سقف ثابت ندارد. اما بخشی از کارمزد تراکنش‌ها سوزانده میشود و این موضوع رشد عرضه را محدود میکند.
تفاوت اتریوم و اتریوم کلاسیک چیست؟
اتریوم کلاسیک (ETC) ادامهی زنجیرهی قدیمی اتریوم بعد از انشعاب سال ۲۰۱۶ است. دو رمزارز جدا هستند، با قیمت، کاربرد و جامعهی متفاوت.
