الگوی سر و شانه و سر و شانه معکوس: خط گردن، ورود و هدف قیمتی

بازار همیشه بالا نمی‌رود. گاهی بعد از یک روند صعودی طولانی، قیمت یک سقف می‌زند، سقف بلندتری می‌سازد و بعد دیگر نمی‌تواند به آن برسد. اگر این سه سقف را کنار هم ببینید، شکلی شبیه سر و دو شانه‌ی یک آدم می‌سازند؛ به همین دلیل به آن الگوی سر و شانه می‌گویند. این الگو یکی از شناخته‌شده‌ترین الگوهای برگشتی در تحلیل تکنیکال است و نسخه‌ی وارونه‌ی آن، الگوی سر و شانه معکوس، در کف روندهای نزولی دیده می‌شود.

الگوی سر و شانه چیست و چه اجزایی دارد؟

الگوی سر و شانه (Head and Shoulders) یک الگوی برگشتی است؛ یعنی نشان می‌دهد روند قبلی ممکن است تمام شده باشد. برای اینکه یک سر و شانه‌ی معتبر داشته باشیم، این اجزا لازم است:

• روند قبلی: سر و شانه‌ی سقف بعد از یک روند صعودی واضح شکل می‌گیرد. بدون روند قبلی، چیزی برای برگشتن وجود ندارد.
• شانه‌ی چپ: یک سقف و اصلاح معمولی در دل روند صعودی.
• سر: سقف بلندتر از شانه‌ی چپ؛ آخرین تلاش خریداران.
• شانه‌ی راست: سقفی پایین‌تر از سر و معمولاً هم‌اندازه‌ی شانه‌ی چپ؛ اولین نشانه که خریداران ضعیف شده‌اند.
• خط گردن: خطی که دو کف بین شانه‌ها و سر را به هم وصل می‌کند. خط گردن می‌تواند افقی یا کمی شیب‌دار باشد و مثل یک حمایت عمل می‌کند.

تا وقتی قیمت خط گردن را نشکسته، الگو کامل نیست؛ شانه‌ی راست ممکن است فقط یک اصلاح معمولی باشد و روند صعودی ادامه پیدا کند.

الگوی سر و شانه سقف (نزولی)

در الگوی سر و شانه سقف (که به آن سر و شانه نزولی هم می‌گویند)، قیمت بعد از سر نمی‌تواند سقف بالاتری بسازد و شانه‌ی راست پایین‌تر از سر می‌ماند. شکست خط گردن به سمت پایین یعنی کف‌ها هم دیگر بالاتر نمی‌روند و ساختار صعودی شکسته است.

بعد از شکست، قیمت گاهی یک بار به خط گردن برمی‌گردد و آن را از پایین لمس می‌کند (پولبک)؛ حمایت قبلی حالا نقش مقاومت را بازی می‌کند. این برگشت همیشه اتفاق نمی‌افتد، اما اگر بیفتد، برای خیلی از معامله‌گران نقطه‌ی ورود محافظه‌کارانه‌تری است.

الگوی سر و شانه معکوس (کف)

الگوی سر و شانه معکوس (سر و شانه کف یا Inverse Head and Shoulders) آینه‌ی الگوی سقف است و بعد از یک روند نزولی شکل می‌گیرد: یک کف (شانه‌ی چپ)، کف پایین‌تر (سر) و کفی بالاتر از سر (شانه‌ی راست). خط گردن این بار از سقف‌های بین آن‌ها می‌گذرد و شکستش به سمت بالا، نشانه‌ی احتمالی پایان روند نزولی است.

خط گردن، ورود، حد ضرر و هدف قیمتی

معامله با الگوی سر و شانه سه قدم دارد:

1. صبر برای شکست خط گردن: یک کندل کامل باید آن طرف خط گردن بسته شود. کندل قوی با بدنه‌ی بلند نشانه‌ی بهتری است؛ برای خواندن کندل‌ها درس کندل استیک را ببینید.
2. ورود: بعد از بسته شدن کندل شکست، یا روی پولبک قیمت به خط گردن.
3. حد ضرر: آن طرف شانه‌ی راست. فاصله‌ی منطقی را با اندیکاتور ATR بسنجید تا با نوسان عادی فعال نشود.

هدف قیمتی کلاسیک الگو، فاصله‌ی سر تا خط گردن است که از نقطه‌ی شکست اندازه گرفته می‌شود:

هدف قیمتی = نقطه‌ی شکست خط گردن ± فاصله‌ی سر تا خط گردن

در این مثال نسبت سود به ضرر کمی پایین است؛ ورود روی پولبک به خط گردن یا حد ضرر نزدیک‌تر پشت آخرین سقف کوچک می‌تواند آن را بهتر کند. نسبت را با ماشین حساب ریسک به ریوارد و حجم را با ماشین حساب حجم معامله حساب کنید.

رسم الگوی سر و شانه در متاتریدر و تریدینگ ویو

• متاتریدر: خط گردن را با ابزار Trendline (منوی Insert ← Lines ← Trendline) از کف اول به کف دوم بکشید و آن را به سمت راست امتداد دهید. ارتفاع سر تا خط گردن را با ابزار Crosshair اندازه بگیرید.
• تریدینگ ویو: در بخش الگوها ابزار Head and Shoulders وجود دارد که با چند کلیک روی شانه‌ها، سر و کف‌ها، الگو و خط گردن را رسم می‌کند. روی خط گردن هشدار (Alert) بگذارید تا شکست را از دست ندهید.
• اگر خط گردن شیب‌دار است، نقطه‌ی شکست جایی است که قیمت از همان خط شیب‌دار عبور می‌کند، نه از یک سطح افقی.

بعضی معامله‌گران برای تأیید بیشتر، ضعیف شدن مومنتوم را بین سر و شانه‌ی راست با اندیکاتور RSI هم بررسی می‌کنند. قبل از معامله‌ی واقعی، پیدا کردن و رسم این الگو را روی حساب دمو تمرین کنید.

اشتباهات رایج در معامله با الگوی سر و شانه

• معامله قبل از شکست خط گردن: شانه‌ی راست به‌تنهایی برگشت روند نیست؛ تا خط گردن نشکند، الگو کامل نشده است.
• دیدن الگو بدون روند قبلی: سر و شانه‌ی سقف وسط یک محدوده‌ی خنثی ارزش زیادی ندارد.
• حد ضرر درست کنار خط گردن: پولبک‌های معمولی به خط گردن آن را فعال می‌کنند.
• قطعی دانستن هدف: هدف قیمتی یک تخمین است؛ قیمت ممکن است زودتر به یک حمایت مهم برسد و برگردد.
• رسم اشتباه خط گردن: خط گردن باید از کف‌های واقعی بین شانه‌ها و سر بگذرد، نه از سایه‌های تصادفی.
• نادیده گرفتن تایم‌فریم بالاتر: سر و شانه‌ی کوچک در تایم ۱۵ دقیقه، خلاف روند قوی روزانه، معمولاً قابل اعتماد نیست.

اگر بعد از الگو قیمت به‌جای برگشت فقط مدتی استراحت کرد و در جهت روند ادامه داد، احتمالاً با یک الگوی ادامه‌دهنده مثل الگوی پرچم یا الگوی مثلث روبه‌رو هستید.

سوالات متداول درباره الگوی سر و شانه