گاهی بعد از یک روند صعودی، قیمت آرام پایین می‌آید، مدتی در کف می‌چرخد و دوباره به همان سقف قبلی برمی‌گردد. اگر این مسیر را روی نمودار دنبال کنید، شکلی شبیه یک فنجان می‌بینید؛ و اگر قیمت پیش از عبور از سقف، کمی عقب بنشیند، دسته‌ی فنجان هم ساخته میشود. به این شکل الگوی فنجان و دسته (Cup and Handle) می‌گویند؛ یکی از الگوهای ادامهدهندهی روند که اول در بازار سهام معروف شد و حالا در فارکس، طلا و ارز دیجیتال هم دنبالش می‌کنند.
الگوی فنجان و دسته چیست؟
الگوی فنجان و دسته را ویلیام اونیل (William O'Neil)، بنیان‌گذار نشریه‌ی Investor's Business Daily، در کتاب «چگونه از سهام پول دربیاوریم» معرفی کرد. او این الگو را در سهامی دید که پیش از رشدهای بزرگ، مدتی استراحت می‌کردند. منطق الگو ساده است: بعد از یک رشد، بخشی از خریداران سود می‌گیرند و قیمت پایین می‌آید؛ در کف، فروشندگان کم‌کم تمام می‌شوند و قیمت دوباره به سقف قبلی می‌رسد. آنجا فروشندگانی که در سقف خریده بودند و حالا سر به سر شده‌اند، یک بار دیگر قیمت را عقب می‌زنند (دسته). اگر این فروش هم جذب شود و قیمت از سقف عبور کند، راه برای ادامهی روند باز میشود.
به همین دلیل الگوی فنجان در تحلیل تکنیکال یک الگوی ادامهدهندهی صعودی حساب میشود؛ یعنی پیش از آن باید یک روند صعودی وجود داشته باشد. اگر فنجانی را بعد از یک ریزش طولانی می‌بینید، بیشتر شبیه یک کف گرد برگشتی است و قواعد این درس کامل روی آن صدق نمی‌کند.
اجزای الگوی فنجان و دسته و شرایط هر کدام
الگوی فنجان و دسته چهار جزء دارد. اعداد جدول از قواعد تجربی اونیل برای نمودار هفتگی سهام آمده‌اند و در فارکس و طلا فقط راهنما هستند، نه قانون:
| جزء | چه شکلی است؟ | قاعده‌ی تجربی |
|---|---|---|
| روند قبلی | یک رشد واضح پیش از فنجان | بدون روند صعودی قبلی، الگو ادامه‌دهنده نیست |
| فنجان | کف گرد U شکل، نه V تیز | عمق حدود 12 تا 33 درصد سقف در سهام؛ هر چه کم‌عمق‌تر، بهتر |
| دسته | اصلاح کوتاه رو به پایین یا افقی کنار لبهی راست | در نیمه‌ی بالایی فنجان؛ عمق کمتر از حدود یک‌سوم عمق فنجان |
| شکست | بسته شدن بالای سقف دسته و لبهی فنجان | بهتر است با افزایش حجم معاملات همراه باشد |
دو نکته در تشخیص الگوی فنجان مهم است. اول، گرد بودن کف: کف V شکل یعنی بازار وقت کافی برای جابه‌جا شدن فروشندگان نداشته است. دوم، دسته‌ی کمعمق: اگر دسته تا نزدیک کف فنجان پایین برود، الگو خراب شده است. دسته معمولاً شبیه یک پرچم کوچک نزولی است؛ برای خواندن این بخش، درس الگوی پرچم کمک میکند.
در فارکس حجم واقعی متمرکز وجود ندارد و متاتریدر فقط «حجم تیک» (تعداد تغییرات قیمت) را نشان می‌دهد. پس در جفت ارزها و طلا، به‌جای تکیه‌ی کامل بر حجم، به قدرت کندل شکست و بسته شدن آن بالای مقاومت توجه کنید.
نحوه معامله با الگوی فنجان و دسته: ورود، حد ضرر و هدف
معامله با الگوی فنجان و دسته سه قدم دارد:
- صبر برای شکست: یک کندل کامل باید بالای سقف دسته و لبهی فنجان بسته شود. ورود پیش از شکست، یعنی حدس زدن الگویی که هنوز کامل نشده است.
- ورود: بعد از بسته شدن کندل شکست، یا روی پولبک قیمت به لبهی فنجان که حالا نقش حمایت دارد. برای ثبت سفارش پشت سطح شکست می‌توانید از سفارش Buy Stop استفاده کنید؛ انواع آن را در درس انواع سفارش در فارکس ببینید.
- حد ضرر: زیر کف دسته. فاصله را با اندیکاتور ATR بسنجید تا با نوسان عادی بازار فعال نشود.
هدف قیمتی کلاسیک الگو، عمق فنجان است که از نقطهی شکست به بالا اندازه گرفته میشود:
هدف قیمتی = لبهی فنجان + (لبهی فنجان − کف فنجان)
نسبت سود به ضرر را با ماشین حساب ریسک به ریوارد و حجم معامله را با ماشین حساب حجم معامله حساب کنید. اگر بعد از شکست، قیمت دوباره به داخل دسته برگردد و زیر کف آن بسته شود، الگو شکست خورده است؛ همین‌جاست که حد ضرر از سرمایه‌ی شما محافظت میکند.
الگوی فنجان و دسته معکوس (نزولی)
الگوی فنجان و دسته معکوس (Inverted Cup and Handle) آینه‌ی همین الگو در روند نزولی است: قیمت پس از یک ریزش، به شکل گنبد بالا می‌رود و دوباره به کف قبلی برمی‌گردد، سپس یک برگشت کوتاه رو به بالا (دسته) می‌سازد و در نهایت زیر لبهی فنجان بسته میشود.
- تأیید: بسته شدن کندل زیر کف دسته و لبهی فنجان.
- حد ضرر: بالای سقف دسته.
- هدف: عمق گنبد (فاصلهی لبه تا سقف آن) از نقطهی شکست به پایین.
این نسخه کمتر از نسخهی صعودی دیده میشود و اغلب با الگوی سر و شانه اشتباه گرفته میشود؛ فرقش این است که در فنجان معکوس سقف‌ها گرد و پیوسته‌اند و سه سقف جدا وجود ندارد.
رسم الگوی فنجان و دسته در متاتریدر و تریدینگ ویو
- تریدینگ ویو: با ابزار Horizontal Line لبهی فنجان را بکشید، با ابزار Arc یا Curve شکل U را مشخص کنید و برای دسته از Parallel Channel استفاده کنید. ابزار Long Position هم حد ضرر و هدف را با نسبت سود به ضرر نشان می‌دهد.
- متاتریدر: از منوی Insert یک خط افقی روی لبهی فنجان و دو خط روند موازی برای دسته رسم کنید. اندیکاتور Volumes (حجم تیک) را از Navigator روی نمودار بکشید تا افزایش فعالیت هنگام شکست را ببینید. برای هدف، عمق فنجان را با ابزار Crosshair اندازه بگیرید و یک خط افقی دیگر در فاصلهی همان عمق بالای لبه بگذارید.
- تایم فریم: الگوی فنجان در تایمهای روزانه و هفتگی معتبرتر است. در تایمهای خیلی کوتاه، شکل‌های شبیه فنجان زیاد دیده می‌شوند ولی بیشترشان نویز هستند.
الگوی فنجان در ارز دیجیتال هم همین قواعد را دارد، فقط نوسان بیشتر است؛ پس فنجان‌ها عمیق‌تر می‌شوند و حد ضرر باید با فاصلهی بیشتری از کف دسته قرار گیرد.
اشتباهات رایج در معامله با الگوی فنجان و دسته
- هر کفی را فنجان دیدن: کف V شکل، فنجان بدون روند صعودی قبلی، یا فنجانی که خیلی عمیق است، الگوی معتبری نیست.
- ورود قبل از شکست: خرید وسط دسته به امید شکست، ریسک را بالا می‌برد؛ بسیاری از دسته‌ها به پایین ادامه می‌دهند.
- دسته‌ی خیلی عمیق: اگر دسته از نیمه‌ی فنجان پایین‌تر برود، الگو ضعیف شده است.
- نادیده گرفتن روند بزرگ‌تر: فنجان در تایم ۴ ساعته وقتی تایم روزانه نزولی است، شانس کمتری دارد. جهت را در تایم بالاتر هم چک کنید.
- هدف بدون واقع‌بینی: هدف کلاسیک فقط یک تخمین است. اگر یک مقاومت مهم پیش از هدف وجود دارد، بخشی از سود را آنجا بردارید.
- معامله بدون حد ضرر: هیچ الگویی قطعی نیست؛ حجم معامله را طوری انتخاب کنید که ضرر هر معامله فقط درصد کمی از حساب باشد.
برای مقایسه با دیگر الگوهای این فصل، درس الگوی مثلث را هم ببینید؛ بعضی دسته‌ها به شکل مثلث کوچک ساخته می‌شوند.
سوالات متداول درباره الگوی فنجان و دسته
الگوی فنجان و دسته صعودی است یا نزولی؟
نسخهی اصلی آن یک الگوی ادامهدهندهی صعودی است که بعد از روند صعودی شکل میگیرد. نسخهی معکوس آن، یعنی فنجان و دسته معکوس، نشانهی ادامهی روند نزولی است.
هدف قیمتی الگوی فنجان و دسته چطور حساب میشود؟
عمق فنجان (فاصلهی لبه تا کف) را اندازه بگیرید و از نقطهی شکست لبه به بالا اضافه کنید. این عدد تخمین است و بازار ممکن است زودتر یا دیرتر از آن برگردد.
حد ضرر الگوی فنجان کجاست؟
معمولاً زیر کف دسته. اگر دسته خیلی کمعمق است، فاصله را با ATR بسنجید تا حد ضرر خیلی نزدیک نباشد.
الگوی فنجان بدون دسته هم معتبر است؟
گاهی قیمت بدون ساختن دسته از لبهی فنجان عبور میکند. این حالت را کف گرد (Rounding Bottom) هم مینامند؛ قابل معامله است، اما بدون دسته، نقطهی منطقی حد ضرر دورتر و ریسک بیشتر است.
الگوی فنجان و دسته در فارکس هم کار میکند؟
بله، در جفت ارزها، طلا و ارز دیجیتال هم دیده میشود، بهخصوص در تایمهای روزانه و ۴ ساعته. چون حجم در فارکس متمرکز نیست، تأیید شکست بیشتر به کندل بستهشده و رفتار قیمت در پولبک بستگی دارد.