کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه
در سال ۲۰۲۱، بیش از ۴۰ درصد از گاز وارداتی اروپا از روسیه تأمین میشد، اما این سهم تا سال ۲۰۲۳ به حدود ۸ درصد کاهش یافت. این تحول نشاندهنده تغییر راهبردی اتحادیه اروپا در تأمین انرژی و کاهش وابستگی به منابع روسی است.
نوسانات قیمت انرژی از پیش از جنگ تا امروز
با افزایش تهدیدات نظامی روسیه در اواخر ۲۰۲۱، قیمت برق و گاز در اروپا روندی صعودی گرفت. دولتهای اروپایی سیاستهایی را برای کنترل این افزایش قیمتها اجرا کردند، اما وقوع جنگ در فوریه ۲۰۲۲ باعث جهش شدیدتر قیمت انرژی شد.
برای ارزیابی این تغییرات، شاخص قیمت انرژی خانوار (HEPI) به کار گرفته شده است. بر اساس این دادهها، میانگین قیمت برق خانگی در پایتختهای اروپایی از ۲۰.۵ یورو بر کیلوواتساعت در سال ۲۰۲۱، به ۲۶.۵ یورو در سه سال پس از جنگ افزایش یافت که رشد ۲۹.۵ درصدی را نشان میدهد.
بیشترین افزایش قیمت در کدام کشورها رخ داد؟
در میان شهرهای اروپایی، آمستردام با ۷۶ درصد افزایش، رم با ۷۴ درصد و ویلنیوس با ۶۴ درصد، بیشترین افزایش قیمت برق را تجربه کردند. ایوانا روگول، کارشناس سیاست انرژی اروپا، معتقد است که کشورهای وابسته به سوختهای فسیلی مانند هلند، بیشترین نوسانات را تجربه کردهاند، درحالیکه کشورهایی با تولید بالای انرژیهای تجدیدپذیر، قیمتهای متعادلتری داشتهاند.
بررسی تأثیر ترکیب منابع انرژی در قیمت برق
برخلاف روند کلی افزایش قیمت در اروپا، مادرید تنها پایتختی بود که در این بازه زمانی، کاهش ۰.۴ درصدی قیمت برق را ثبت کرد. علت این امر، ظرفیت بالای انرژی تجدیدپذیر در اسپانیا و سیاستهای تنظیمشده بازار بوده است. در خارج از اتحادیه اروپا نیز اسلو با کاهش ۱۰ درصدی قیمت برق، کمترین میزان افزایش قیمت را داشته است.
مقایسه قیمتها از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵
مقایسه قیمتها بین ژانویه ۲۰۲۱ و ژانویه ۲۰۲۵ نشان میدهد که خانوارهای اروپایی ۳۶ درصد بیشتر از قبل برای برق پرداخت میکنند. در این میان، آمستردام با ۸۹ درصد افزایش قیمت در صدر قرار دارد. در پایتختهای پنج اقتصاد بزرگ اروپا، لندن با ۶۶ درصد افزایش قیمت برق بیشترین آسیب را متحمل شده است.
تغییرات قیمت گاز خانگی؛ اروپا چگونه با بحران مقابله کرد؟
میانگین قیمت گاز خانگی در اتحادیه اروپا در اکتبر ۲۰۲۱، ۸.۵ یورو بر کیلوواتساعت بود. این رقم در سپتامبر ۲۰۲۲ به ۱۶.۵ یورو رسید و در ژانویه ۲۰۲۵ به ۱۱.۱ یورو کاهش یافت؛ با این حال، همچنان بالاتر از سطح قبل از جنگ باقی مانده است.
چرا برخی کشورها قیمت پایینتری را تجربه کردند؟
بوداپست (۲.۶ یورو)، بلگراد (۴.۱ یورو) و زاگرب (۴.۷ یورو) کمترین قیمت گاز را در سه سال اخیر ثبت کردند. در مقابل، ورشو با ۱۰۹ درصد افزایش قیمت گاز، بیشترین رشد را داشته است.
وابستگی شدید آلمان و اتریش به گاز روسیه
طبق گفته دکتر سیریل استفانوس، آلمان و اتریش در زمان حمله روسیه به اوکراین وابستگی شدیدی به گاز روسی داشتند و هیچ پایانه عملیاتی LNG برای واردات جایگزین نداشتند. درنتیجه، با افزایش واردات گاز مایع (LNG) و جایگزینی با تأمینکنندگان دیگر، قیمت گاز افزایش یافت.
جمعبندی؛ اروپا چگونه از بحران انرژی عبور کرد؟
با وجود کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه، قیمت انرژی همچنان نسبت به پیش از جنگ در سطح بالایی قرار دارد. کشورها برای کاهش هزینهها اقداماتی مانند ذخیرهسازی گاز تا ۱۰۰ درصد ظرفیت، جایگزینی تأمینکنندگان و بهینهسازی مصرف انرژی را اجرا کردهاند.
با تثبیت بازار و تغییر رویکرد کشورهای اروپایی به انرژیهای تجدیدپذیر، پیشبینی میشود که وابستگی به سوختهای فسیلی کمتر شود و نوسانات قیمت انرژی در آینده کاهش یابد.
