فیوچرز خلاصه در یک نگاه:
- فیوچرز چیست؟
- قرارداد آتی چطور کار میکند؟
- انواع قرارداد آتی
- قرارداد دائمی چیست؟
- فاندینگ ریت
- اهرم و لیکوئید شدن
- تفاوت اسپات و فیوچرز
- فیوچرز طلا و نفت
- معاملات آتی بورس کالا
- ریسکها و قبل از شروع
- سؤالات متداول
فیوچرز چیست؟
فیوچرز چیست؟ فیوچرز (Futures) یا قرارداد آتی توافقی است برای خرید یا فروش مقدار مشخصی از یک دارایی، در یک تاریخ مشخص در آینده، با قیمتی که همین امروز تعیین میشود. دارایی پایه میتواند طلا، نفت، گندم، شاخص سهام، ارز یا بیت کوین باشد. به این نوع معامله معاملات آتی یا معاملات فیوچرز میگویند و در منابع انگلیسی futures trading نامیده میشود. پس پاسخ کوتاه به معاملات آتی چیست یا معاملات فیوچرز چیست: خرید و فروش همین قراردادها، نه خود کالا.
فیوچرز به زبان ساده یعنی شما الان کالا را نمیخرید؛ فقط قیمت آن را برای روزی در آینده قفل میکنید. اگر تا آن روز قیمت بالا برود، خریدار قرارداد سود میکند و فروشنده ضرر؛ اگر پایین بیاید برعکس. در بیشتر موارد کسی کالا را تحویل نمیگیرد و فقط مابهالتفاوت قیمت تسویه میشود.
طرف مقابل نانوایی اغلب یک معاملهگر است که هیچ گندمی نمیخواهد و فقط روی جهت قیمت نظر دارد. بخش بزرگی از بازار فیوچرز را همین معاملهگران (سفتهبازان) میسازند. پس در پاسخ به بازار فیوچرز چیست میشود گفت: جایی که هم تولیدکنندهها و مصرفکنندهها ریسک قیمت را منتقل میکنند و هم تریدرها روی آن ریسک معامله میکنند.
قرارداد آتی چطور کار میکند؟
قرارداد آتی چیست و چه اجزایی دارد؟ قرارداد آتی در بورسها استاندارد است؛ یعنی همهی مشخصات آن از قبل نوشته شده و فقط قیمت بین خریدار و فروشنده تعیین میشود:
| جزء قرارداد | توضیح |
|---|---|
| دارایی پایه | چیزی که قرارداد روی آن بسته شده؛ مثلاً طلا، نفت خام، شاخص S&P 500 یا بیت کوین |
| اندازهی قرارداد | مقدار دارایی در هر قرارداد؛ مثلاً قرارداد استاندارد طلای بورس کامکس ۱۰۰ اونس و قرارداد نفت WTI هزار بشکه است |
| سررسید | روزی که قرارداد تمام و تسویه میشود؛ قراردادها با نام ماه سررسید شناخته میشوند |
| نوع تسویه | تحویل فیزیکی کالا یا تسویهی نقدی (فقط پرداخت مابهالتفاوت) |
| وجه تضمین | مبلغی که هر طرف باید در حساب نگه دارد؛ وجه تضمین اولیه برای باز کردن و حداقل وجه برای باز نگه داشتن |
نکتهی مهم بعدی تسویهی روزانه است. در بورسهای آتی، سود و زیان هر روز با قیمت تسویهی آن روز حساب و از حساب کم یا به آن اضافه میشود. اگر موجودی شما زیر حداقل وجه تضمین برود، باید پول اضافه کنید وگرنه پوزیشن بسته میشود؛ مشابه همان کال مارجین در فارکس.
هر قرارداد دو طرف دارد. خرید قرارداد یعنی پوزیشن لانگ (انتظار افزایش قیمت) و فروش آن یعنی پوزیشن شورت (انتظار کاهش قیمت). چون میشود بدون داشتن دارایی، قرارداد را فروخت، در فیوچرز هم مثل فارکس بازار دوطرفه است؛ مفهوم پوزیشن لانگ و شورت را در درس جداگانه توضیح دادهایم.
انواع قرارداد آتی
| نوع | سررسید | تسویه | کجا معامله میشود |
|---|---|---|---|
| آتی با تحویل فیزیکی | دارد | کالا تحویل داده میشود | بورسهای کالایی مثل نفت، فلزات و محصولات کشاورزی |
| آتی با تسویه نقدی | دارد | فقط مابهالتفاوت پرداخت میشود | شاخصهای سهام، نرخ بهره و آتی بیت کوین در بورسهای رسمی |
| قرارداد دائمی (پرپچوال) | ندارد | نقدی، با فاندینگ دورهای | صرافیهای ارز دیجیتال |
تریدرهای خرد تقریباً هیچوقت تا تحویل فیزیکی نمیمانند و قبل از سررسید پوزیشن را میبندند یا به قرارداد ماه بعد منتقل میکنند (رولاور). در ارز دیجیتال هم صرافیها دو مدل دارند: قراردادهای با پشتوانهی تتر یا USDC که سود و زیان به دلار استیبل حساب میشود، و قراردادهای کوینمارجین که وجه تضمین و سود و زیان به خود رمزارز (مثلاً بیت کوین) است.
قرارداد دائمی چیست؟
قرارداد دائمی چیست؟ قرارداد دائمی یا قرارداد پرپچوال (Perpetual) نوعی قرارداد آتی است که تاریخ سررسید ندارد و تا وقتی وجه تضمین کافی باشد میتوانید آن را باز نگه دارید. این مدل حدود سال ۲۰۱۶ در صرافیهای ارز دیجیتال رایج شد و امروز بیشترین حجم فیوچرز در ارز دیجیتال را دارد.
در جواب فیوچرز پرپچوال چیست باید یک مشکل را حل کرد: قرارداد آتی معمولی چون سررسید دارد، در روز سررسید ناچار به قیمت نقدی میرسد. قرارداد دائمی سررسید ندارد، پس چه چیزی قیمت آن را نزدیک قیمت اسپات نگه میدارد؟ پاسخ، فاندینگ ریت است.
فاندینگ ریت چیست؟
فاندینگ ریت چیست؟ فاندینگ ریت (Funding Rate) پرداختی دورهای بین دارندگان پوزیشن لانگ و شورت در قرارداد دائمی است. در بیشتر صرافیها هر ۸ ساعت یک بار حساب میشود (بعضی نمادها هر ۴ یا ۱ ساعت). صرافی فقط واسطه است و این پول بین خود معاملهگران جابهجا میشود.
- فاندینگ مثبت: قیمت قرارداد بالاتر از قیمت اسپات است؛ لانگها به شورتها میپردازند. این حالت وقتی پیش میآید که بیشتر بازار خریدار است.
- فاندینگ منفی: قیمت قرارداد پایینتر از اسپات است؛ شورتها به لانگها میپردازند.
فاندینگ ریت از نظر کارکرد شبیه سوآپ در فارکس است: هزینه یا درآمدِ باز نگه داشتن پوزیشن در طول زمان. برای کسی که پوزیشن را چند روز یا چند هفته نگه میدارد، این عدد بخش مهمی از هزینه است.
اهرم فیوچرز چیست و لیکوئید شدن چه معنایی دارد؟
اهرم فیوچرز چیست؟ در فیوچرز لازم نیست کل ارزش قرارداد را بپردازید؛ فقط وجه تضمین (مارجین) را میگذارید. نسبت ارزش پوزیشن به وجه تضمین، اهرم یا لوریج در فیوچرز است. با ۱٬۰۰۰ دلار و اهرم ۱۰، پوزیشنی ۱۰٬۰۰۰ دلاری باز میکنید. منطق این کار همان است که در درسهای لوریج چیست و مارجین چیست آمده؛ به همین دلیل به این معاملات معاملات مارجین هم گفته میشود.
لیکوئید شدن چیست؟ وقتی ضرر پوزیشن آنقدر بزرگ شود که وجه تضمین به حداقل لازم برسد، صرافی پوزیشن را خودکار میبندد. به این اتفاق لیکوئید شدن (Liquidation) میگویند و معمولاً بخش بزرگ یا تمام وجه تضمین آن پوزیشن از دست میرود.
| اهرم | ارزش پوزیشن با ۱٬۰۰۰ دلار | حرکت خلاف جهت تقریبی تا لیکوئید شدن |
|---|---|---|
| ۲ برابر | ۲٬۰۰۰ دلار | حدود ۵۰٪ (عملاً کمی کمتر) |
| ۱۰ برابر | ۱۰٬۰۰۰ دلار | حدود ۱۰٪ (با حداقل وجه تضمین، نزدیک ۹ تا ۹٫۵٪) |
| ۲۵ برابر | ۲۵٬۰۰۰ دلار | حدود ۴٪ یا کمتر |
| ۱۰۰ برابر | ۱۰۰٬۰۰۰ دلار | کمتر از ۱٪ |
کراس و ایزوله
صرافیها دو حالت وجه تضمین دارند و تفاوت کراس و ایزوله را باید قبل از اولین معامله بدانید:
- مارجین ایزوله: فقط مبلغی که به همان پوزیشن اختصاص دادهاید در خطر است. اگر لیکوئید شود، بقیهی موجودی حساب سالم میماند.
- مارجین کراس: کل موجودی حساب فیوچرز پشتوانهی همهی پوزیشنهاست. لیکوئید شدن دیرتر اتفاق میافتد، اما وقتی اتفاق بیفتد میتواند کل حساب را ببرد.
تفاوت اسپات و فیوچرز
یکی از پرجستوجوترین سؤالها تفاوت اسپات و فیوچرز است. در پاسخ به فیوچرز و اسپات چیست: در اسپات خود دارایی را میخرید و مالکش میشوید؛ در فیوچرز فقط قراردادی روی قیمت آن دارید.
| موضوع | اسپات (نقدی) | فیوچرز (آتی) |
|---|---|---|
| مالکیت | دارایی واقعی در کیف پول شماست | فقط قرارداد دارید، نه خود دارایی |
| جهت معامله | معمولاً فقط خرید (سود از افزایش قیمت) | لانگ و شورت؛ سود یا زیان در هر دو جهت |
| اهرم | ندارد | دارد؛ گاهی تا ۱۰۰ برابر یا بیشتر |
| بدترین حالت | کاهش ارزش دارایی، اما تا وقتی نفروشید از دست نمیرود | لیکوئید شدن و از دست رفتن وجه تضمین در چند دقیقه |
| هزینهی نگهداری | ندارد | فاندینگ ریت در قرارداد دائمی؛ هزینهی رولاور در قرارداد سررسیددار |
| مناسب برای | نگهداری بلندمدت | پوشش ریسک و معاملات کوتاهمدت با مدیریت ریسک دقیق |
در مقالهی کیف پول ارز دیجیتال توضیح دادهایم که در اسپات میتوانید دارایی را از صرافی خارج کنید؛ در اسپات و فیوچرز همین یک تفاوت، میزان ریسک طرف مقابل (صرافی) را هم عوض میکند. فیوچرز با معاملات CFD بروکرهای فارکس هم شباهت دارد، با این فرق که CFD قراردادی با خود بروکر است و در بورس معامله نمیشود.
فیوچرز طلا و نفت
فیوچرز طلا یکی از پرحجمترین قراردادهای دنیاست. قرارداد استاندارد طلا در بورس کامکس (زیرمجموعهی گروه CME) ۱۰۰ اونس است و نسخهی کوچکتر (Micro) ۱۰ اونس. در معاملات آتی طلا هر یک دلار تغییر قیمت هر اونس، در قرارداد استاندارد ۱۰۰ دلار سود یا زیان میسازد.
قیمت طلایی که در متاتریدر بروکرها میبینید (XAUUSD) معمولاً قیمت نقدی است، ولی قیمتهایی که در اخبار با عنوان «طلای آمریکا» گزارش میشود اغلب قیمت قرارداد آتی نزدیک است. به همین دلیل این دو عدد چند دلار با هم فرق دارند. نفت هم همین وضعیت را دارد: قیمتهای مرجع نفت برنت و WTI در واقع قیمت قراردادهای آتی هستند.
معاملات آتی بورس کالا
در ایران هم معاملات آتی بورس کالا سابقه دارد. بورس کالای ایران سالها قرارداد آتی سکه طلا را داشت و امروز قراردادهای آتی دیگری مثل آتی شمش طلا و آتی واحدهای صندوقهای طلا در آن معامله میشود. سازوکار همان است: وجه تضمین، تسویهی روزانه و سررسید مشخص. فهرست نمادهای فعال، اندازهی قرارداد و ساعت معاملات را باید از سایت رسمی بورس کالا یا کارگزاری خود بگیرید، چون قراردادها با هر سررسید عوض میشوند.
بیشتر کاربران ایرانی وقتی از ترید فیوچرز حرف میزنند، منظورشان قرارداد دائمی رمزارزهاست. پیش از استفاده از هر صرافی، قوانین آن دربارهی کشورهای مجاز را بخوانید؛ بسیاری از صرافیهای بینالمللی طبق شرایط خود به ساکنان ایران خدمات نمیدهند و حساب را مسدود میکنند. ما هیچ روشی برای دور زدن این قوانین را توصیه نمیکنیم.
ریسکها و قبل از شروع ترید فیوچرز
ترید فیوچرز چیست از نگاه ریسک؟ همان معاملهی اهرمی که در آن، سود و زیان چند برابر میشود. گزارشهای صرافیها نشان میدهد در روزهای پرنوسان، ارزش پوزیشنهای لیکوئیدشده در کل بازار رمزارز از چند صد میلیون تا چند میلیارد دلار در یک روز میرسد. پیش از هر آموزش فیوچرز در یک صرافی خاص، این فهرست را مرور کنید:
- اهرم پایین: اهرم بالا فقط فاصلهی شما تا لیکوئید شدن را کم میکند. اندازهی ریسک را درصد ثابتی از سرمایه نگه دارید.
- حد ضرر قبل از ورود: حد ضرر باید زودتر از قیمت لیکوئید شدن فعال شود.
- هزینهها: کارمزد ورود و خروج، فاندینگ ریت و اسلیپیج را جمع بزنید؛ برای معاملات خیلی کوتاه مثل اسکالپ این هزینهها تعیینکنندهاند.
- ریسک صرافی: وجه تضمین نزد صرافی است. ورشکستگی یا مسدود شدن حساب، ریسکی جدا از ریسک قیمت است.
- اخبار: دادههای اقتصادی مثل تورم آمریکا و تصمیم فدرال رزرو روی طلا و رمزارز اثر میگذارند؛ زمان آنها را در تقویم اقتصادی ببینید.
اگر تازه وارد بازار شدهاید، بهتر است اول مفاهیم پایه را از مقالهی ترید چیست و آکادمی فارکس یاب یاد بگیرید و بعد سراغ فیوچرز ترید بروید. این مقاله آموزشی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ دارایی نیست.
جمعبندی: فیوچرز قراردادی روی قیمت آیندهی یک دارایی است. قرارداد آتی سررسید دارد و در بورسها معامله میشود؛ قرارداد دائمی سررسید ندارد و با فاندینگ ریت به قیمت اسپات چسبیده میماند. ابزار اصلی هر دو اهرم است و همین اهرم، خطر لیکوئید شدن را میسازد. قبل از هر معامله، فاصله تا لیکوئید شدن را با ماشین حساب مارجین حساب کنید.
سؤالات متداول درباره فیوچرز
فیوچرز چیست به زبان ساده؟
قراردادی برای خرید یا فروش یک دارایی در آینده با قیمتی که امروز تعیین میشود. در عمل بیشتر معاملهگران دارایی را تحویل نمیگیرند و فقط سود یا زیانِ تغییر قیمت را تسویه میکنند.
فرق قرارداد آتی و قرارداد دائمی چیست؟
قرارداد آتی تاریخ سررسید دارد و در آن روز تسویه میشود. قرارداد دائمی (پرپچوال) سررسید ندارد و با پرداختهای دورهای فاندینگ ریت، قیمتش نزدیک قیمت اسپات نگه داشته میشود.
آیا در فیوچرز ممکن است بیشتر از سرمایهام ضرر کنم؟
در صرافیهای رمزارز معمولاً پوزیشن قبل از منفی شدن حساب لیکوئید میشود و صندوق بیمهی صرافی کسری را پوشش میدهد. در بورسهای آتی سنتی، در حرکتهای شدید ممکن است حساب منفی شود و بدهی ایجاد شود. در هر حال تمام وجه تضمین میتواند از دست برود.
بهترین اهرم برای فیوچرز چند است؟
عدد ثابتی وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد درصد سرمایهای است که در هر معامله ریسک میکنید و فاصلهی حد ضرر. با اهرم بالا فاصله تا لیکوئید شدن آنقدر کم میشود که نوسان معمولی بازار کافی است.
معاملات فیوچرز حرام است یا حلال؟
این پرسش فقهی است و پاسخ آن به دیدگاه مرجع تقلید هر فرد بستگی دارد. فارکس یاب در این باره نظر شرعی نمیدهد؛ برای پاسخ دقیق به دفتر مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
فاندینگ ریت از کجا کم میشود؟
مستقیم از موجودی حساب فیوچرز یا از وجه تضمین همان پوزیشن، در زمانهای مشخص (معمولاً هر ۸ ساعت). اگر در آن لحظه پوزیشن باز نداشته باشید، فاندینگی پرداخت یا دریافت نمیکنید.
