اوپک خلاصه در یک نگاه:

تعریفسازمان کشورهای صادرکننده نفت؛ ۱۱ عضو با مقر در وین
اوپک پلاساعضای اوپک به‌اضافه‌ی حدود ۱۰ تولیدکننده‌ی دیگر به رهبری روسیه
اثر بر بازارتصمیم درباره‌ی سقف تولید، عرضه‌ی نفت و در نتیجه قیمت نفت را جابه‌جا می‌کند

اوپک چیست؟

اوپک چیست؟ اوپک (OPEC) نام یک سازمان بین‌دولتی است که کشورهای بزرگ صادرکننده‌ی نفت در آن دور هم جمع شده‌اند تا سیاست نفتی خود را هماهنگ کنند. هدف رسمی آن، به گفته‌ی خود سازمان، «ثبات بازار نفت»، درآمد منصفانه برای تولیدکنندگان و عرضه‌ی منظم برای مصرف‌کنندگان است. در عمل، مهم‌ترین ابزار اوپک تعیین سقف تولید اعضاست: وقتی عرضه کم شود قیمت معمولاً بالا می‌رود و وقتی زیاد شود پایین می‌آید.

اوپک مخفف چیست؟ OPEC کوتاه‌شده‌ی Organization of the Petroleum Exporting Countries است؛ یعنی «سازمان کشورهای صادرکننده نفت». پس اگر بپرسید اوپک یعنی چه، پاسخ همین نام است. وقتی در اخبار انگلیسی می‌خوانید opec plus یا OPEC+، منظور گروه بزرگ‌تری است که پایین‌تر توضیح می‌دهیم. پاسخ opec چیست هم همین است: همان اوپک.

مقر اوپک در شهر وین اتریش است. این سازمان در پنج سال اول در ژنو مستقر بود و از سال ۱۹۶۵ به وین منتقل شد. پس پاسخ «سازمان اوپک کجاست» وین است، هرچند هیچ‌کدام از اعضا اروپایی نیستند.

به زبان سادهسازمان اوپک چیست؟ تصور کنید چند نانوایی بزرگ یک شهر توافق کنند هر کدام روزانه حداکثر چند نان بپزند. اگر همه به توافق پایبند باشند، نان کمتر و گران‌تر می‌شود؛ اگر یکی بیشتر بپزد، توافق ضعیف می‌شود. اوپک همین کار را با نفت خام می‌کند.

تاریخچه اوپک

تاریخچه اوپک از کنفرانس بغداد در شهریور ۱۳۳۹ (سپتامبر ۱۹۶۰) شروع می‌شود؛ جایی که پنج کشور ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا این سازمان را بنیان گذاشتند. در آن زمان قیمت نفت عملاً در دست چند شرکت بزرگ غربی بود و تولیدکنندگان می‌خواستند سهم بیشتری از تصمیم‌ها داشته باشند.

سالرویداداثر بر بازار نفت
۱۹۶۰تأسیس اوپک در بغدادشروع هماهنگی تولیدکنندگان
۱۹۷۳تحریم نفتی کشورهای عربی علیه حامیان اسرائیلقیمت نفت در چند ماه حدود چهار برابر شد
۱۹۸۶افزایش تولید عربستان برای پس گرفتن سهم بازارسقوط شدید قیمت
۲۰۱۴اوپک کاهش تولید را رد کردنفت از بالای ۱۰۰ دلار به زیر ۳۰ دلار در اوایل ۲۰۱۶ رسید
۲۰۱۶امضای «اعلامیه‌ی همکاری» با روسیه و دیگرانتولد اوپک پلاس
۲۰۲۰جنگ قیمتی عربستان و روسیه، سپس کاهش رکوردی حدود ۹٫۷ میلیون بشکه در روزکف تاریخی قیمت در دوران کرونا و بازگشت تدریجی
۲۰۲۶خروج امارات از اوپک و اوپک پلاس از ۱ مهکاهش تعداد اعضا به ۱۱ کشور

کشورهایی هم در طول زمان از اوپک خارج شده‌اند؛ از جمله قطر (۲۰۱۹)، اکوادور (۲۰۲۰)، آنگولا (۲۰۲۴) و امارات (۲۰۲۶). دلیل خروج معمولاً اختلاف بر سر سهمیه‌ی تولید بوده است: کشوری که ظرفیت تولیدش بالا رفته نمی‌خواهد زیر سقف جمعی بماند.

کشورهای عضو اوپک

پس از خروج امارات، کشورهای عضو اوپک ۱۱ کشورند. فهرست زیر اعضای اوپک را همراه سال عضویت نشان می‌دهد:

کشورمنطقهسال عضویت
ایرانخاورمیانه۱۹۶۰ (بنیان‌گذار)
عراقخاورمیانه۱۹۶۰ (بنیان‌گذار)
کویتخاورمیانه۱۹۶۰ (بنیان‌گذار)
عربستان سعودیخاورمیانه۱۹۶۰ (بنیان‌گذار)
ونزوئلاآمریکای جنوبی۱۹۶۰ (بنیان‌گذار)
لیبیآفریقا۱۹۶۲
الجزایرآفریقا۱۹۶۹
نیجریهآفریقا۱۹۷۱
گابنآفریقا۱۹۷۵ (خروج ۱۹۹۵، بازگشت ۲۰۱۶)
گینه استواییآفریقا۲۰۱۷
کنگوآفریقا۲۰۱۸

عربستان سعودی بزرگ‌ترین تولیدکننده و عملاً رهبر اوپک است و بعد از خروج امارات، سهمش از تولید اوپک به حدود ۴۰ درصد رسیده است. اعضای اوپک بخش بزرگی از ذخایر اثبات‌شده‌ی نفت جهان را در اختیار دارند؛ برای همین حتی با سهم کمتر از تولید امروز، در بلندمدت حرف اول را در عرضه می‌زنند.

نکتهایران، لیبی و ونزوئلا به‌خاطر شرایط خاص خود (تحریم یا ناآرامی داخلی) معمولاً از توافق‌های کاهش تولید معاف بوده‌اند. یعنی سقف‌های اعلام‌شده در عمل بیشتر برای بقیه‌ی اعضا تعیین می‌شود.

اوپک پلاس چیست؟

اوپک پلاس چیست؟ اوپک پلاس (OPEC+) ائتلافی است که در سال ۲۰۱۶ با «اعلامیه‌ی همکاری» شکل گرفت. بعد از سقوط قیمت نفت در ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶، اوپک به این نتیجه رسید که بدون همراهی تولیدکنندگان بزرگ بیرون از سازمان نمی‌تواند بازار را کنترل کند. پس کشورهای غیرعضو هم به توافق‌های تولید پیوستند.

اوپک پلاس شامل چه کشورهایی است؟ همه‌ی کشورهای عضو اوپک، به‌اضافه‌ی تولیدکنندگانی مثل روسیه، قزاقستان، عمان، مکزیک، آذربایجان، مالزی، بحرین، برونئی، سودان و سودان جنوبی. پس کشورهای عضو اوپک پلاس حدود ۲۱ کشورند و امارات از ۱ مه ۲۰۲۶ دیگر جزو آن‌ها نیست. روسیه مهم‌ترین عضو غیراوپکی است و تصمیم‌های بزرگ معمولاً با هماهنگی عربستان و روسیه گرفته می‌شود.

در سال‌های اخیر بخش مهمی از تصمیم‌ها را گروه کوچک‌تری از اعضای اوپک پلاس می‌گیرد که «کاهش داوطلبانه» اضافه بر سقف رسمی دارند. در نشست آبان ۱۴۰۵ (۱ نوامبر ۲۰۲۶) این گروه هفت کشور بود: عربستان، روسیه، عراق، کویت، قزاقستان، الجزایر و عمان.

فرق اوپک و اوپک پلاس

خیلی‌ها می‌پرسند فرق اوپک و اوپک پلاس چیست. خلاصه‌اش در جدول زیر آمده است:

ویژگیاوپکاوپک پلاس
نوعسازمان رسمی با اساسنامه و دبیرخانهائتلاف بر پایه‌ی توافق همکاری
سال شکل‌گیری۱۹۶۰۲۰۱۶
تعداد اعضا۱۱ کشورحدود ۲۱ کشور
بازیگر اصلیعربستان سعودیعربستان و روسیه
سهم تقریبی از تولید جهانی نفتحدود یک‌چهارمنزدیک به ۴۰ درصد

برای بازار، اوپک پلاس مهم‌تر است؛ چون سقف تولید روسیه و دیگر اعضای غیراوپکی هم در همان توافق تعیین می‌شود. به همین دلیل وقتی در خبرها از «تصمیم اوپک» صحبت می‌شود، بیشتر وقت‌ها منظور تصمیم اوپک پلاس است.

نشست اوپک و تعیین سهمیه‌ها

نشست اوپک جایی است که سقف تولید تعیین یا بازبینی می‌شود. سه نوع نشست مهم وجود دارد:

  • نشست وزیران اوپک و اوپک پلاس: معمولاً دو بار در سال؛ سیاست کلی و سقف رسمی سال‌های بعد را تعیین می‌کند. تصمیم‌ها با اجماع گرفته می‌شود.
  • کمیته‌ی نظارت (JMMC): هر دو ماه یک بار پایبندی اعضا به سهمیه‌ها را بررسی می‌کند و می‌تواند نشست فوق‌العاده پیشنهاد دهد.
  • نشست ماهانه‌ی گروه کاهش داوطلبانه: درباره‌ی تولید ماه‌های آینده تصمیم می‌گیرد؛ همین نشست‌ها در یکی دو سال اخیر بیشترین خبر را ساخته‌اند.

هر کشور یک «سهمیه» یا سقف تولید دارد که از یک خط مبنا (ظرفیت پایه) حساب می‌شود. مشکل همیشگی این است که بعضی اعضا بیشتر از سهمیه تولید می‌کنند؛ در این حالت اوپک از آن‌ها می‌خواهد در ماه‌های بعد «کاهش جبرانی» انجام دهند. میزان پایبندی واقعی اعضا به اندازه‌ی خود تصمیم برای بازار مهم است.

مثال واقعیدر نشست ۱ نوامبر ۲۰۲۶، هفت کشور گروه داوطلبانه تصمیم گرفتند تولید دسامبر را در همان سطح سپتامبر نگه دارند؛ یعنی افزایش تولید متوقف ماند. نشست بعدی برای ۲۹ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام شد که قرار است چارچوب تولید ۲۰۲۷ را مشخص کند. تاریخ این نشست‌ها را می‌توانید در تقویم اقتصادی دنبال کنید.

تصمیم‌های اوپک پلاس چه اثری بر قیمت نفت دارد؟

قیمت نفت از برخورد عرضه و تقاضا ساخته می‌شود و اوپک پلاس روی بخش بزرگی از عرضه اثر می‌گذارد. ولی نکته‌ی مهم این است که بازار به «خود خبر» واکنش نشان نمی‌دهد، بلکه به فاصله‌ی خبر با انتظار:

تصمیماگر بازار انتظارش را داشتاگر غافلگیرکننده بود
کاهش تولیدواکنش محدود؛ بخشی از اثر قبلاً در قیمت آمدهمعمولاً جهش قیمت نفت
افزایش تولیدواکنش محدودمعمولاً افت قیمت نفت
حفظ سطح فعلیبازار آرامبسته به اینکه بازار کاهش می‌خواست یا افزایش

چند عامل دیگر هم اثر تصمیم را کم یا زیاد می‌کند:

  • پایبندی اعضا: اگر بازار باور نکند که اعضا به سقف عمل می‌کنند، اثر کاهش تولید کم‌رنگ می‌شود.
  • ظرفیت مازاد: افزایش تولید روی کاغذ وقتی معنا دارد که کشورها واقعاً بتوانند بیشتر تولید کنند. در ۲۰۲۶ اختلال در عرضه‌ی خلیج فارس باعث شد بخشی از افزایش‌های اعلام‌شده فقط روی کاغذ بماند. درباره‌ی این ریسک، مقاله‌ی تنگه هرمز و پیامدهای بسته شدن آن را بخوانید.
  • تولیدکنندگان بیرون از ائتلاف: افزایش تولید نفت شیل آمریکا، برزیل، گویان و حالا امارات می‌تواند اثر کاهش اوپک پلاس را خنثی کند.
  • تقاضا: رشد اقتصادی چین و آمریکا، فصل رانندگی و زمستان، و ذخیره‌سازی‌ها.

برای آشنایی با انواع نفت و نمادهای معاملاتی آن، نفت برنت و WTI چیست را ببینید و برای دیدن وضعیت فعلی بازار به صفحه‌ی تحلیل نفت سر بزنید.

سبد نفتی اوپک و قیمت نفت اوپک

وقتی در خبرها از «قیمت نفت اوپک» صحبت می‌شود، معمولاً منظور قیمت سبد مرجع اوپک (OPEC Reference Basket یا opec basket) است. این شاخص میانگین وزنی قیمت نفت صادراتی اعضاست و نفت سنگین ایران هم یکی از اجزای آن است. اوپک قیمت روزانه‌ی سبد را در سایت رسمی خود منتشر می‌کند.

سبد اوپک نماد معاملاتی ندارد و در متاتریدر خرید و فروش نمی‌شود. آنچه تریدرها معامله می‌کنند معمولاً CFD نفت برنت یا WTI است. قیمت سبد معمولاً نزدیک برنت و کمی پایین‌تر از آن حرکت می‌کند، چون بخشی از نفت اعضا سنگین‌تر و ترش‌تر است. پس اگر دنبال opec oil price هستید، برای ترید باید به قیمت برنت یا WTI نگاه کنید و سبد اوپک را فقط مرجع مقایسه بدانید.

اثر اوپک بر طلا، دلار و ارزهای دیگر

تصمیم اوپک فقط روی نفت اثر نمی‌گذارد؛ نفت گران‌تر زنجیره‌ای از اثرها می‌سازد:

  • تورم: نفت گران هزینه‌ی حمل‌ونقل و تولید را بالا می‌برد و انتظار تورم را تقویت می‌کند. رابطه‌ی آن با بازارها را در تورم چیست توضیح داده‌ایم.
  • نرخ بهره و دلار: تورم بالاتر احتمال سیاست انقباضی بانک‌های مرکزی را بیشتر می‌کند؛ این موضوع روی شاخص دلار و نرخ بهره بانک‌های مرکزی اثر می‌گذارد.
  • ارزهای کالایی: دلار کانادا (CAD) و کرون نروژ (NOK) معمولاً با گران شدن نفت تقویت می‌شوند؛ ین ژاپن که کشورش واردکننده‌ی نفت است گاهی فشار می‌خورد.
  • طلا: اثر مستقیم ندارد، ولی از مسیر انتظار تورم و نااطمینانی ژئوپلیتیک می‌تواند جابه‌جا شود.
نکتهاین رابطه‌ها قانون ثابت نیستند. گاهی نفت بالا می‌رود ولی دلار کانادا به‌خاطر خبر داخلی کانادا ضعیف می‌شود. هر رابطه‌ی بین‌بازاری را فقط به‌عنوان یک عامل در کنار بقیه ببینید.

نکات مهم برای تریدر قبل و بعد از نشست اوپک

  • تاریخ را از قبل بدانید: نشست‌ها از چند هفته قبل اعلام می‌شوند. خبرهای غیررسمی از قول «منابع آگاه» هم معمولاً چند روز قبل بیرون می‌آید و بازار را تکان می‌دهد. اخبار فارکس را دنبال کنید.
  • گپ قیمتی دوشنبه: بعضی نشست‌ها در روزهای تعطیل برگزار می‌شوند. اگر پوزیشن نفت را آخر هفته باز نگه دارید، قیمت ممکن است دوشنبه با فاصله باز شود و حد ضرر در قیمت بدتری اجرا شود.
  • اسپرد بالا می‌رود: در لحظه‌ی اعلام خبر، اسپرد نفت نزد بروکرها معمولاً بازتر و لغزش قیمت بیشتر می‌شود.
  • حجم را کوچک بگیرید: یک بشکه نوسان چند دلاری در یک روز برای نفت عجیب نیست. حجم معامله را با محاسبه حجم معامله طوری تنظیم کنید که حرکت غیرمنتظره حسابتان را نسوزاند.
  • گزارش‌های دیگر هم مهم‌اند: گزارش ماهانه‌ی بازار نفت اوپک (اواسط هر ماه) و گزارش هفتگی ذخایر نفت آمریکا (معمولاً چهارشنبه‌ها) هم قیمت را حرکت می‌دهند.
هشدار ریسکمعامله‌ی نفت با اهرم در زمان خبرهای اوپک بسیار پرریسک است و می‌تواند در چند دقیقه بخش بزرگی از سرمایه را از بین ببرد. این مقاله آموزشی است و پیشنهاد خرید یا فروش نیست. اگر تازه‌کار هستید، اول با حساب دمو تمرین کنید و بروکر را از میان بروکرهای معتبر با دقت انتخاب کنید.

سؤالات متداول درباره اوپک

اوپک چیست به زبان ساده؟

سازمانی از ۱۱ کشور صادرکننده‌ی نفت که با تعیین سقف تولید اعضا تلاش می‌کند عرضه و قیمت نفت را در محدوده‌ی دلخواه خود نگه دارد. مقر آن در وین است.

اوپک مخفف چیست؟

OPEC کوتاه‌شده‌ی Organization of the Petroleum Exporting Countries به معنی «سازمان کشورهای صادرکننده نفت» است.

کشورهای عضو اوپک چند کشور هستند؟

از ۱ مه ۲۰۲۶ و پس از خروج امارات، ۱۱ کشور: ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی، ونزوئلا، لیبی، الجزایر، نیجریه، گابن، گینه استوایی و کنگو.

اوپک پلاس شامل چه کشورهایی است؟

اعضای اوپک به‌اضافه‌ی روسیه، قزاقستان، عمان، مکزیک، آذربایجان، مالزی، بحرین، برونئی، سودان و سودان جنوبی؛ در مجموع حدود ۲۱ کشور.

ایران عضو اوپک است؟

بله. ایران یکی از پنج بنیان‌گذار اوپک در سال ۱۹۶۰ است، ولی معمولاً از سهمیه‌های کاهش تولید معاف بوده است.

چرا امارات از اوپک خارج شد؟

طبق گزارش‌های خبری، به‌خاطر اختلاف قدیمی بر سر سهمیه‌ی تولید و برنامه‌ی امارات برای بالا بردن ظرفیت تولید. خروج از ۱ مه ۲۰۲۶ اجرایی شد و شامل اوپک پلاس هم می‌شود.

نشست اوپک چه زمانی برگزار می‌شود؟

نشست وزیران معمولاً دو بار در سال و گروه کاهش داوطلبانه ماهانه جلسه دارد. تاریخ دقیق را از سایت رسمی اوپک یا تقویم اقتصادی بگیرید.

آیا تصمیم اوپک همیشه قیمت نفت را بالا می‌برد؟

خیر. اگر تصمیم مطابق انتظار بازار باشد اثرش کم است و گاهی حتی قیمت خلاف جهت حرکت می‌کند. تولیدکنندگان بیرون از ائتلاف و وضعیت تقاضا هم نقش دارند.